Kunstzaal Kleykamp, de geschiedenis van een vooroorlogs instituut

Wij wonen in een buurt met vele verhalen. Eén ervan is vastgelegd in een monumentaal boek, Kleykamp – de geschiedenis van een kunsthandel ca. 1900-1968.  In Museum Beelden aan Zee vond vrijdag 31 oktober de officiële presentatie plaats. Burgemeester Jozias van Aartsen, zich tegenover een zaal vol genodigden omstandig verontschuldigend voor het feit dat hij drie kwartier te laat was, mocht het eerste exemplaar in ontvangst nemen.

De wortels van Kleykamp liggen in Rotterdam. In 1909 werd verhuisd naar Den Haag, omdat daar het kunstklimaat gunstiger was. ‘En dat is nog steeds zo’ liet de burgemeester in zijn speechje niet weinig lokaalpatriottisch weten. Hij gaf de stad dan ook goede kansen te worden uitgeroepen tot Europa’s Culturele Hoofdstad 2018, wat een welwillend lachje ontlokte aan zijn publiek.

Na aanvankelijk gevestigd te zijn in de Oranjestraat werd in 1916 een villa van landhuisachtige allure betrokken op de plek waar nu de NIBC Bank kantoor houdt, dus pal tegenover het Vredespaleis. Hier groeide Kunstzaal Kleykamp uit tot een nationaal toonaangevende kunsthandel. Kunstenaars zoals Jan Toorop, Vincent van Gogh, en schilders van de Haagse School hebben er geëxposeerd. Maar ook een beroemde dilettant als koningin Wilhelmina. Openbare figuren van naam kwamen regelmatig langs voor een lezing. Er is het smakelijke incident rond Jan Toorop en Louis Couperus. De schilder eiste dat zijn werk verwijderd werd uit de zaal waar de schrijver een voordracht zou houden. Hij wenste zijn heilige scheppingen niet bloot te stellen aan de praatjes van een lichtzinnige schrijver.

In 1941 werd Huize Kleykamp geconfisqueerd door de Duitsers. Die achtten het pand uitermate geschikt om er het Centrale Bevolkingsregister en daarmee de duplicaten van alle uitgegeven persoonsbewijzen in onder te brengen. Zo kon de bezetter snel en moeiteloos vaststellen of een persoonsbewijs al of niet vals was. Een maatregel waar vele verzetsstrijders en onderduikers onder hebben geleden.

Op 11 april 1944 viel het gebouw op advies van de illegaliteit ten prooi aan een precisiebombardement van de RAF. Een recente aflevering van het televisieprogramma Andere tijden en Wikipedia leren dat daarbij 61 medewerkers omkwamen. Ook een deel van de Alexanderkazerne aan wat toen nog Laan Copes van Cattenburch heette (nu Burgemeester Patijnlaan) werd getroffen. Na de oorlog werd een nieuw onderkomen betrokken, aan de Anna Paulownastraat, maar al gauw bleek dat het gedaan was met het instituut Kleykamp. Met het bombardement was kennelijk ook de ziel getroffen.

Met Kleykamp – de geschiedenis van een kunsthandel ca. 1900-1968 is een Haags verhaal (en dan ook nog eens uit onze eigen Archipelbuurt!) van grote kunsthistorische en geschiedkundige waarde vastgelegd. Hoed af voor de auteurs.

Het boek is verschenen bij Waanders en kost 39,95 euro.

HB, november 2008